Kolay kullanım, zor vazgeçiş
Yapay zekâ araçlarını benimsemek kolay. Gerektiğinde vazgeçip vazgeçemeyeceğimizi ise çoğu zaman ancak koşullar değiştiğinde öğreniyoruz.
20 sayfa · PDF · Türkçe · Ücretsiz
Beş rakam, tek fikir: Yapay zekâ piyasasında seçenekler artıyor; ama bir kurum başka bir araca geçebildiğini ancak denediğinde biliyor.
Geçebileceğimizi biliyor muyuz, yoksa varsayıyor muyuz?
“Yapay zekâya bağımlı hâle geldik” cümlesi en az iki ayrı durumu anlatıyor. Biri, bir kişinin aracı bırakmakta zorlanması. Öteki, bir ekibin ya da kurumun, bir araç kapandığında, fiyatı değiştiğinde ya da koşulları ağırlaştığında işini sürdürememesi.
Bu rapor ikinci soruya odaklanıyor: sağlayıcıya bağımlılık, geçiş maliyeti ve kilitlenme. Model katmanında fiyatlar düşüyor, seçenekler artıyor. Ama çip, bulut ve veri katmanlarında yoğunlaşma sürüyor; kurumların içinde de iş bilgisi sessizce tek bir aracın ya da kişisel hesapların içinde birikebiliyor.
Raporun temel ayrımı şu: “İstersek yarın başka bir araca geçeriz” bir algı. Geçebildiğimizi ise ancak bir dışa aktarma denemesi, paralel bir çalıştırma ya da küçük bir geçiş pilotu gösteriyor.
- %80
Dil modellerinin kaliteye göre düzeltilmiş fiyatı Ocak 2024 ile Nisan 2026 arasında yaklaşık yüzde 80 düştü. Model katmanında rekabet gerçek.
- 47
Bilişsel görevlere odaklanan dil modeli geliştiricisi sayısı aynı dönemde 9’dan 47’ye çıktı.
- 3,0
ABD’de yapay zekâ kullanıcıları ortalama 3,0 genel asistan kullanıyor; bir yıl önce 2,2 idi. Kullanıcılar kilitlenmekten çok araç ekliyor.
- %4
Bir danışmanlık anketine göre şirketlerin yalnızca yüzde 4’ü bütün yapay zekâ yapısı için tek bir sağlayıcıya dayanıyor. Risk, daha çok görünmeyen dağınıklıkta.
- %90+
Ön bulgu niteliğindeki bir raporda, ankete katılan şirketlerin yüzde 90’ından fazlasında çalışanlar kişisel yapay zekâ araçlarını iş için kullandığını bildiriyor.
Aynı kelime, iki ayrı soru
Bir kişinin aracı bırakamaması ile bir kurumun sağlayıcısından vazgeçememesi aynı müdahaleyi gerektirmiyor. İkisini tek bir “bağımlılık” puanında toplamak hem bireyi gereksiz yere etiketler hem de kurumun asıl riskini gizler.
Bu bölümün tamamı rapordaBir katmanda rekabet, diğerlerinde yoğunlaşma
Model katmanında fiyatlar düşüyor, seçenekler artıyor. “Bir kez başlarsanız çıkamazsınız” türünden mutlak bir iddiayı kanıtlar desteklemiyor. Ama hizmet zinciri yalnızca modellerden oluşmuyor.
Bu bölümün tamamı rapordaKullanıcılar araç ekliyor; bağ, koşullar değişince görünüyor
Tüketici düzeyinde bugünkü tablo kilitlenmeden çok çoklu kullanım. Ekonomik bağın en görünür anı ise bir aracın fiyatı ya da kullanım koşulları değiştiğinde geliyor.
Bu bölümün tamamı rapordaBağımlılık tek sağlayıcıda değil, görünmeyen yerlerde birikiyor
Kilitlenmeyi yalnızca “tek bir sağlayıcıya mahkûm olmak” diye düşünmek eksik kalıyor. Daha olası senaryo, çok sayıda aracın, her biri bir ekibin iş akışına gömülü biçimde, merkezî bir envanter olmadan birikmesi.
Bu bölümün tamamı rapordaSınanmamış bir geçiş planı, plan değil varsayımdır
En güçlü kaldıraç her zaman daha ucuz bir sağlayıcı bulmak değil. İş bilgisinin araçtan bağımsız biçimde yazılmış olması, geçişin maliyetini birim fiyattan çok daha fazla belirleyebiliyor.
Bu bölümün tamamı rapordaNe yapmalı? Seçenekleri sakin bir zamanda koruyun
Kriz anında değil, her şey yolundayken atılan küçük adımlar geçişi ucuzlatıyor.
Bireyler için
- 01İyi istemlerinizi araç dışında tutun
Şablon ve örnekleri kendi notlarınızda ya da kurumun ortak alanında saklayın.
- 02Dışa aktarmayı yılda bir deneyin
“İstersem çıkarırım” düşüncesini bir kez sınamak, algıyı bilgiye çevirir.
- 03Abonelikleri işe göre tartın
Son üç ayda düzenli kullanmadığınız aracı bırakmak da bir seçenek.
- 04Önemli bir işi ikinci bir araçta deneyin
Sonucu karşılaştırmak, “başka araçla da yaparım” varsayımını sınar.
Kurumlar için
- 01Bir araç envanteri çıkarın
Resmî lisansları ve anonim bir anketle görülen kişisel kullanımı birlikte kaydedin.
- 02Kabul ölçütlerini yazın
Kritik işler için 20–50 örnek görev ve “kabul edilebilir çıktı” tanımı hazırlayın.
- 03Çıkışı sözleşmede sorun
Dışa aktarma biçimlerini, fiyat bildirim sürelerini ve kullanım sınırlarını imzadan önce öğrenin.
- 04Küçük bir geçiş pilotu planlayın
Kritik bir iş akışında harcanan saati ve ulaşılan kaliteyi kaydedin.
Eğitimciler için (biz dahil)
- 01Aynı işi iki araçla öğretin
Sonuçları karşılaştırmak, öğrenilenin tek bir arayüzle eskimesini önler.
- 02Araçtan bağımsız beceriyi işleyin
İstem kütüphanesi kurmak ve kabul ölçütü yazmak her araçta geçerli.
- 03Müfredatı şeffaf kılın
Ne kadarının belirli bir ürüne bağlı olduğunu açıkça gösterin.
- 04İş bilgisinin yerini konuşun
Kişisel hesapta biriken istem ve şablonların kuruma ait olmadığını katılımcılarla tartışın.
TAM RAPORRaporun tamamı e-postanızda.
“Kolay kullanım, zor vazgeçiş” raporunun tamamını (20 sayfa) ücretsiz olarak e-posta adresinize gönderiyoruz.
Yayınlayan ve hazırlayan: Konsantre
Diğer raporlarımız
Tüm raporlar- RAPOR 01
Türkiye yapay zekâyla tanıştı
Türkiye'de yapay zekâ kullanımı bir yılda neredeyse iki katına çıktı; asıl soru, bize ne kazandırdığını ölçüp ölçmediğimiz.
- RAPOR 02
Hissettiğiniz hız, ölçülen hız
Yapay zekâyla hızlandığımızı hissediyoruz; deneyler, bu hissin her zaman ölçülen sonuçla örtüşmediğini gösteriyor.
- RAPOR 03
Lambadaki cin
Yapay zekânın “her şeyi hemen yapabilirim” çekimi gerçek; risk küçük bir grupta. Kullanıma süreyle değil, kontrol ve sonuçla bakmanın yolu.